قاشقایی سؤزی -دیلی-ادبیاتی
نئی داغا داشــا چالدیم داغلی یولداشا چالــدیم
یار چالیــندی گلمــه دی نئی ایمی داشا چالــدیم
-__________________________________________________-
بو مجلسدن ییغیلمیش دیر می و ساقــی بهمن بیــگی
روزگارینگ داغیلـمیش دیر ال-ایاغــــی بهــمن بیـــگی
هـر یار کـی آغـــــلایار یارا بیـــر یار وار دیر گلـن جـــارا
مـن آغــــــلارام روزگـــارا یوخـی باقـی بهـمن بیـــگی
سن دانشی جوشن ائتدینگ بو گلخـنی گلــشن ائتدینگ
خاموش ایدی روشن ائتدینگ کور اوجاغـی بهـمن بیــگی
سنینگ یادینگ قالیب جاندا بللی آدینـــگ هــر زبانـــدا
اینـدی دئیه ر دیل آچـانـدا سود اوشاغـی بهمن بیـگی
یاغیـش یاغدی ائل داغینا ســو آچیلـــدی تورپاغیـــنا
ائل لرینگ گوللـی باغیــنا بیر "گول باغی" بهمن بیگی
گؤزل کگلـیگ چیخر بسه یئـریشـللر دسـته -دسـته
سالیــبان آدینـگی قســه سحر چاغـی بهـمن بیــگی
"علم " بولبول اؤتر ناشـاد گؤزی یاشلی دئیه ر استاد
سن گئده لی ائتدینگ آباد بو تورپاغــی بهـمن بیــگی
علم
گلدیم داغــدا دولاندیم ائنـدیم باغـدا دولاندیم
ظالیم فلک ده گیرمان اولدوم بوغدا دولاندیم
مــرد الــه مـــرده آغــــــلار دواســـیز درده آغــــــلار
یولداش یولداشدان اولسا یولداش سیز یئرده آغلار
اصفهان 1391/1/26
هئچ بولبول گولی لایلاماز چیچک لی چؤلی لایلاماز
ائل اوغلی ا ئلدن ده اوسا ائل گئـدن یولی لایلاماز
(اگر هر قشقایی فقط هزارتومان کمک کند،
آرامگاه مأذون ومجموعه فرهنگی آن ساخته میشود)
"مدت دیر اولموشام مست هوی عشق
دیوانه یــــــه همخوی اولور خوی عشق
یوز ایـل اؤلموش اولسام گلر بوی عشق
مأذون دئر ایــــــــله سنگ قبرستانیمی" (مأذون)
در دیماه ۱۳۷۲ هجری شمسی به بهانه یکــصدمین سال در گذشت میرزا مأذون، شاعر و عارف سترگ ایل قشقایی و عشایر جنوب، یادمانی در سالن اجتماعات آموزش و پرورش عشایری در خیابان باغ ارم شیراز برگزار گردید در حالی که کسی نمیدانست آرامگاهش کجاست چه گونه مرده و چه کسی درکجا به خاکش سپرده...
مرحوم شهبازی از قول شیرزاد بیگ دزکردی نوشته بودکه مدفنش در بقعه شازده منصور شیراز است و من از شخص دیگری شنیده بودم در قبرستان شادایی الله شیراز است حتی شنیده بودم که بقعه شاهزاده منصور هم در همانجاست و در سال ۱۳۶۴ که دانشجوی دانشـــــــــگاه شیراز بودم مدتها وقت صرف کرده آن قبرستان وسیع را سنگ به سنگ جستجو کرده بودم اما...
در گیر و دار بزرگداشت، برخی از سخنوران از نامعلوم بودن مکان دفنش می گفتند و... تا این که نو جوانی در پشت سن پیشم آمد و گفت پیر مردی در وسط سالن اظهار میدارد که جای قبر ماذون را میداند یه سرعت کارگردانی را رها کرده به سراغش رفتم شماره تلفنش را گرفته برگشتم.
دو روز بعد از بزرگداشت با بی صبری تمام همراه دوست جدیدم مهندس حسین حیدری، که در همین برنامه باهم آشنا شده بودیم و بعدها بر اساس تلاشهایش به حیدری مأذون معروف شد با جعبه ای شیرینی به دیدارش رفتیم.
خانه زنده یاد عزیزخان فیلی قشقایی (متخلص به خسته) در خیابان فضل آباد شیراز بود. پس از معارفه و چای و شیرینی پای صحبت های شیرینش نشستیم که: مأذون اواخر عمرش را در شیراز در یکی از اتاقهای خانه مشیر دفتر که از بستگانش بوده در همسایگی خداکرم خان فیلی، پدر عزیز خان، ساکن بوده و در همانجا با کمک مرحوم نجفقلی خان اشعارش را جمع آوری ومرتب میکند (اهتمام ائیله دی ییغدی کتابیم...) هنگامی که به دعوت کلانتر طایفه بهارلو به داراب میرود( داراب دا ائیله نن خان نو جوان...) کتابش را به خداکرم خان میسپارد که در یخدانی چوبی قرارش میدهد دو ماه بعد که از داراب بر میگردد و برای گرفتن کتاب میرود با تأسف میبینند که موشها دمارش را در آورده اند.(داغیلار تفرقه اولار دفتریم...) از نو شروع به نوشتن میکند اما اجل از راه میرسد و کارش ناتمام میماند...
عزیزخان از بقعه میگفت از قبر دو برادرش که در نو جوانی به مرض حصبه از دنیا رفته اند و قبرشان با مأذون ۲ متر فاصله دارد از پدرش که هرشب جمعه دستش را میگرفته بر سر خاک برادرانش میبرده و قبری که در کنارآنها بوده. یک روز از پدرش می پرسد که آیا این هم برادرم بوده؟ جواب میدهد نه این دوست و همسایه ام بود و بعد ها که بزرگتر میشود از مأذون برایش میگوید و می سپارد که روزی قشقایی ها به سراغ این قبر خواهند آمد. روزی که احتمالا من نیستم مکان آن را به خاطر بسپار مطالبی را که گفتم فراموش مکن تا روزی که جویندگانش را بیابی و این امانت را تحویلشان دهی...
مارا بر بقعه برد جایی که بیش از ۲۵ سال بود نرفته بود اما جالب بود خیلی ها میشناختنش محوطه بقعه و روی قبر ها با خاک مسطح و موزائیک شده بود اما بازهم توانست محل قبر را مشخص کند حاج عباس شمیرانی، رئیس هیأت امناء شاهزاده منصور و سایر اعضا وحتی خانم بسیار مسنی را به بقعه آوردند، محل قبر را تأیید کردند. سپس مارا به خانه ای برد و اتاقی را که مأذون آخرین روزهای حیاتش را در آن گذرانده بود نشانمان داد وبعد گفت خدا از شما راضی باشد! سالها بود دین سنگینی بردوشم بود الان احساس راحتی میکنم... ـ خدایش رحمت کناد ـ
چند روز بعد به اوقاف شیراز رفتم آقای مددی، رئیس ناحیه۳، و آقای نادر ریاحی، مدیر کل اوقاف، به خوبی تحویل گرفتند و از هر نوع مساعدت دریغ نکردند هیأت امناء آرامگاه مأذون تأسیس شد و چون در آخرین تحقیقات ثابت شده بود که شازده منصور امامزاده نیست این بود که کلیه محوطه بقعه کتبا به این هیأت امنا واگذار گردید تا قبر مأذون باز سازی شود...
با معرفی اوقاف در بانک ملی مرکزی شیراز حسابی با سه امضا، (حسین حیدری آغاجاری، من و آقای صفری از اداره کل اوقاف)، به نام آرامگاه مأذون افتتاح گردید. با اولین کمک نقدی که دریافت شد تعدادی قبض جمع آوری اعانه چاپ شد. جلسات بزرگ و کوچک گرفته شد اعلامیه ها پخش شد. علاوه بر اعضای اصلی حدود ۱۸۰ نفر اعضای افتخاری به جمع پیوستند و قبوض در اختیار آنان قرار گرفت. دست دریوزگی به هر کسی گشودیم...
مهندس غلامعلی دیزجانی که آن موقع رئیس سازمان عمران و بهسازی شهر شیراز بود، نظارت و مهندس حسین حیدری مدیریت ساخت و ساز افتخاری آن را عهده دار شدند که بعد ها آقای مهندس حسین روانان هم دست یاری داد. باتمام تلاشی که شده و ریزه کمکهایی که از برنامه و بودجه، اوقاف، ارشاد و حمایت آقای حاج سید نورالدین دبیری، نبیره مأذون، و برخی افراد خیر شده توانسته ایم کل محوطه(۱۰۰۰متر مربع) را تا عمق یک متر خاک برداری کرده، شالوده مجموعه فرهنگی آرامگاه را بنا نهیم. بخشی از محوطه را با مخلوط بالا آورده زیربنای خود آرامگاه را با بتون بسازیم و سنگ قبر مرمر اهدایی آقای دبیری را بر روی آن نصب کنیم.
اما برای ساختمان بنای یادبود آرامگاه، مجموعه فرهنگی(شامل سالن اجتماعات، موزه، کتابخانه و...)، و محوطه سازی که زحمت طراحی افتخاری آن را مهندس مهرداد طیبی پور کشیده اند هنوز دستمان باز و چشممان در راه است...
دست ازکرم به عذرتنک مایگی مشوی/ /برگی درآب کشتی صد مور میشود (صائب)
(شماره حساب آرامگاه مأذون: ۹۳۲۱۰ بانک ملی شعبه مرکزی شیراز)
(ضمنا ازعزیزانی که قبوض اعانه گرفته اند استدعا داریم اگر
نمیتوانند کمکی کنند لا اقل قبض ها را به هیات امنا برگردانند)
از تمام اهل فضل و کمال و ادب مخصوصا دانشجویان عزت طلب قشقایی نیز استدعا دارم این مطلب را در سایت یا وبلاگ خود قرار دهند، شاید قلم خیرشان سبب قدم خیری گردد... انشاا...
بو مجلسدن ییغیلمیش دیر می و ساقی بهمن بیگی
روزگارینگ داغیلمیش دیر ال-ایاغی بهمن بیگی
هر یار کی آغلایار یارا بیر یار وار دیر گلن جارا
من آغلارام روزگارا یوخی باقی بهمن بیگی
سن دانشی جوشن ائتدینگ بو گلخنی گلشن ائتدینگ
خاموش ایدی روشن ائتدینگ کور اوجاغی بهمن بیگی
سنینگ یادینگ قالیب جاندا بللی آدینگ هر زباندا
ایندی دئیه ر دیل آچاندا سود اوشاغی بهمن بیگی
یاغیش یاغدی ائل داغینا سو آچیلدی تورپاغینا
ائل لرینگ گوللی باغینا بیر "گول باغی" بهمن بیگی
گؤزل کگلیگ چیخر بسسه یئریشللر دسته دسته
سالیبان آدینگی قسسه سحر چاغی بهمن بیگی
"علم " بولبول اؤتر ناشاد گؤزی یاشلی دئیه ر استاد
سن گئده لی ائتدینگ آباد بو تورپاغی بهمن بیگی
علم90/6/9شهرضا
قوشما قوشارام اولدم دولوب داشارام اولدم
قوشما قوشدوگوم یئرده بیر گون دوشه رم اولدم
قوشما= شعر ، غزل
اکینیم دوز قورّودی یاغیشینگ اوزی قره
1:ارّان=محلی ییلاقی در منطقهٔ سرحد چهار دانگه
*********************
قالدی شیرازا یاریم مئیلی یوخ یازا یاریم
قوش اولدی اوچدی گئتدی قوشولدی بازا یاریم
**************
گلدینگ هئل ایسّی گلدی ایپک- تئل ایسّی گلدی
گؤینومه آگاهیدی گؤردوم ائل ایسّی گلدی
*************
اوجه داغینگ قاری یوخ باهاری یوخ باری یوخ
یورد اوستونده قالمیشام ائل لرینگ آثاری یوخ
***************
دئرم زامانا یانسینگ اؤتو دامانا یانسینگ
سنی مندن ائدنلر قوی یانا یانا یانسینگ
زندگی با همه ء خوب و بدش در گذر است من در این دایره ء عمر کجایم بنویس
( ؟ )
"گاه گاهی دو سه خط " ، سؤز سنه "نادم" یازارام
من او گوندن کی گؤزل ، سندن "جدایم" پوزارام
گچه بیل گچمئیه بیل، دیریلیگ نهالینی
هر یئرده یم کسه رم ، هر "کجایم" قازارام
"وای دل مشتری" یوخ ، جز غمینگ نیشتری یوخ
من کسیلمیش دوکانام، من وورولموش بازارام
بؤینونا آتام پارا ، وئرم دلبر آپارا
دؤشیمه پارا پارا ، دوشدی یارا آزارام
اجله دئیینگ گله ، دئ "علم" سئیور اؤله
دئ اله ائت عجله، کی دونیادان بیزارام
علم
{به استاد نادری دره شوری (نادم)}
فرهاد عشق کوه (بیستون)کند ولی مرغ عشقش به خون نشست
بو داغ فرهادی داغیتدی آمما نه کی داغی سوندی
بیستون باعث نابودی فرهاد شد اما نه اینکه داغ دلش را خاموش کرده باشد
فرهادینگ شیرین کارلیگی ! بؤگونکی گون بیر قانوندی
شیرین کاریهای فرهاد امروزه (برای عشاق) یک قانون شده است
بیر اؤت آتدی بو خرمنه بیر اؤت کی اؤزوده یاندی
آتشی در این خرمن انداخت آتشی که باعث سوختن خودش هم شد
فرهادی اوتلئیان کؤزدن بیر قیمیشیق منه دؤندی
از آن آتشی که باعث سوختن فرهاد شد اخگری هم بر جان من افتاد
فرهاد اؤلدی راحت اولدی من عشقه خسرو آم ایندی!
فرهاد رفت و راحت شد و امروز سلطان (خسرو) عشق منم
دئدیم گونوم گله گچه دئمه هر گون بیر دوگوندی
با این امید که ایام هجر به پایان خواهد رسید عشق آغازیدم غافل از اینکه
درعشق هر روز تازه، گره ای تازه است
شیرین لر شیرین تر اولموش داغیم داغدی! گونوم گوندی
این روز ها شیرین ها شیرین تر شده اند (هر عاشقی معشوق خود را بی نظیر میبیند )
داغ دلم کوهیست و ایام عشق نیز همان.
علم
جر دالیچاز اولماسانگ ، جر گلیر بولور سنی
بختینگ اششگی باتار ، اوکونو اورکور آتار
شل گلیر سنه چاتار ، کور گلیر بولور سنی
دوغرودور موللا سؤزی ، آچیلمیش بختینگ گؤزی
اوز سووجی یا یوو دئسنگ ، ار گلیر بولور سنی
بولونور بیر کله خر ، خام اؤزونگی خر ائدر
ال-ایاغا دوشمه سن ، خر گلیر بولور سنی
اجل گشته بالیغا ، بویورموشدی قورباغا
اوز دلیگه باش تپنگ ، تور گلیر بولور سنی
اگر اوز ایل یاشارانگ ، بو بؤ یناغدان آشارانگ
اؤلومدن قچمگ اولماز ، گور گلیر بولور سنی
حساب دانیش حساب اول ، اؤز حققینگه موجاب اول
طلبکارا بده اینگ ، وئر گلیر بولور سنی
"علم" قلم سئمه سنگ ، دانیش ماسانگ دئمه سنگ
آغز آچیبان ایسنه سنگ ، شعر گلیر بولور سنی
علم
...آی جمالینگ
بؤیجه آیینگ یئددی سی دیر گؤرسه دیر بونی قاشلارینگ
گؤرونور گؤزونگ اولدوزی اولدوزلار باخی یور بیزه
کیپریک لرینگ شهابیندان قورخی سال پئس باخان گؤزه
تئل لرینگ یلدا شامی دیر ، بیر "قدیر" بیلمه لی گئجه !
عجب آیایدون گئجه دیر
بو گئجه ده آی جمالینگ :
( البته آیدان کی سرنگ خودالیگ آیدان یئی ترنگ)
قرنگی دن قاش- گؤز آتیر
××××
عقلیم دومانی گئت گئیری بؤیجه بیر دوخ آیا باخام
قوی عاشیقلار مرامینا اولدوز سایا سایا باخام
سنینگ آیینگ چالدی منه "علم" مندن بیر سایه دیر
بورما بورما اوزون تئلینگ حققیش حقدن بیر آیه دیر
واللا حقدن گچمک اولماز ، عجب آیایدون گئجه دیر
من دائم گؤزوم گؤیه دیر
...آی جمالینگ ... آی جمالینگ ...!
علم 90/8/2
(2)
ارسلان میرزایی :
بیر گون منیم گلین طبعیم ال-ایغینی ییغیر گلیر
ماشین گیرینه گلمه سه آتی ائدر سیغیر گلیر
من اولارام کوره کنی آچارام یوکو اؤرگنی
تؤکرم چادیر گرمنی بالشت توغور توغور گلیر
شعر داش آتار داشیما کی.. ده یر گؤز و قاشیما کی..
ائله یاغار باشیما کی.. حساب ائدسنگ تیغیر گلیر
شعر گله مات اولور شاعیر تورک دوسا تات اولور شاعیر
صحنه دن کات اولور شاعیر تیدشت اونا هه یغیر گلیر
محّرم آییندا اولسا صراط او تاییندا اولسا
چوبانینگ راییندا اولسا تگه یی ده ساغیر گلیر!
ارسلان میرزایی90/06/10
(1)
این هم یک شوخی با شاعر محبوب ایلمان "ارسلان میرزایی" و جواب شیرین ایشان که در دو قسمت برایتان گذاشته ام
علم :
منیم طبعیم یاز بولوتی یئنگی قوشما دوغورگلیر
گاه سود وئریر گاهی سوتی ! گاهی منی بوغور گلیر
گون اولور کی گلمز مایدان نم آشّاغی ایلدن آیدان
بیر گون اوتایدان بوتایدان سئیلاب اولور پیغیر گلیر
گؤنگول آخار چشمه چایلی مسیرینده نئچّه مایلی
یویار اوتایلی بوتایلی بؤینی یوغون یوغور گلیر
بیر گون آغیر اونگول اولور سؤزه همدم گؤنگول اولور
بیر گون بورری مونگول اولور سؤزلر منه آغیر گلیر
اگر بیر گون سس چیخمه دی او سئدیکینک قس چیخمه دی
قالدینگ آمان دس(1) چیخمه دی دؤشی صاف ائد چیغیر گلیر
گلدم اوزونگ ماچماگ ایچین دئ قچ قره قاچماگ ایچین
بیر گون نوطقونگ آچماگ ایچین دئرم "میرزا باقیر" گلیر
"علم " سؤزی علم ائتمیش سوقان-پولوو- کلم ائتمیش
نه لردن نه بیلم ائتمیش؟ " ارسلانی" چاغیر گلیر
علم90/06/10
آمان دس=معطل
بو مجلسدن ییغیلمیش دیر می و ساقی بهمن بیگی
روزگارینگ داغیلمیش دیر ال-ایاغی بهمن بیگی
هر یار کی آغلایار یارا بیر یار وار دیر گلن جارا
من آغلارام روزگارا یوخی باقی بهمن بیگی
سن دانش دان جوشن ائتدینگ بو گلخنی گلشن ائتدینگ
خاموش ایدی روشن ائتدینگ کور اوجاغی بهمن بیگی
سنینگ یادینگ قالیب جاندا بللی آدینگ هر زباندا
ایندی دئیه ر دیل آچاندا سود اوشاغی بهمن بیگی
یاغیش یاغدی ائل داغینا سو آچیلدی تورپاغینا
ائل لرینگ گوللی باغینا بیر "گول باغی "بهمن بیگی
گؤزل کگلیگ چیخر بسسه یئریشللر دسته دسته
سالیبان آدینگی قسسه سحر چاغی بهمن بیگی
"علم" بولبول اؤتر ناشاد گؤزی یاشلی دئیه ر استاد
سن گئده لی ائتدینگ آباد بو تورپاغی بهمن بیگی
علم 90/6/9 شهرضا
منیم او رحمتلی بووام اؤز یئرینه یئری قالدی
گئتدی گئدر گلمز یولا اوندان بیر گور گئری قالدی
(علم)
اوقونورام درد وداغلی بوغاناغام دوره گردم
1390/4/2
(علم )
" آللاه اؤزومه وئرسینگ یا اؤزومکونه "
همان تعارف فارسی " مال تو و من که نداره " اما انصافا عمیق تر و نغزتر !
چاقیرمامیش قوناق
سن و من گولگشته چیخدیک , یاشیل چؤل سوفرا آتمیشدی
اؤزوموز "نا خوانده مهمان"
او گون عجب طاماه ائتدینگ !
سن ال ائتدینگ بیـر داش آتدینگ,
اؤزوموزک گوناه ائتدینگ.
آتدیگینگ داش باشا ده یدی؛ باش اه گیلدی دوشه ده یدی .....
هیچ چیخمی یور خیالیمدان؛
بیر آنا آیریلدی گئتدی, ایککی جوجه آنا سیز دیـر
شوخلوق شوخلوق بیـر داشیدان
بیــر ییقاناق زنده لیگی, جیددی جیددی تاباه ائتدینگ !
(علم)
یولدان گلن
بو یولدان بیــر جاهال گلیر قیچ بیر یانا قول بیــر یانا
گلمـــگده چوخ کاهال گلیر قیچ بیر یانا قول بیـــر یانا
بیر ال بغـداد بیر ال بصره بیـری شاما بیـری مصره
سان کی چوبان چیخیب قصره قیچ بیــر یانا قول بیر یانا
مینمـــیش یولا یانـا یانــا قیـــــچ گؤتورور دانا دانا
چوخ بنزی یور" حوسئین خانا" قیـــچ بیر یانا قول بیر یانا
باخــیر یولا ملـش ملــش قـیـچ گؤتورور پلـش پلـش
قیـچینده زاری یور کلـش قـیــچ بیر یانا قول بیر یانا
جانیـم پارنا گؤزوم پارنا* سوره* گوجی سالیب قارنا
قول-قاناتی اوزون دورنا قیــچ بیر یانا قول بیر یانا
یوردی تاپام بو ائل قونا تا خــــان چاتـا قوناقــونا
نوکر گئـــده سو- اودونا قیـچ بیر یانا قول بیر یانا
کیمدیر؟ کیمدیر؟ عزیزخان دیر غوربت دیر درف آغاردان دیر
ایشی- کیسمی آد و سان دیر قیـچ بیر یانا قول بیر یانا
گلیر ارجین هوللاسیــیدان بیلدگ یاللا یاللا سیــیدان
قوناقلا ماش شوللاسیـیدان قیــچ بیر یانا قول بیر یانا
اؤلمنگ "علم" سؤزی گولّه ناقاد خلـــــقی ائدنگ ذلّه
دؤرد آغاجینگ گئتسینگ الّه قیـچ بیر یانا قول بیر یانا
"علم"
*پارنا=گوسالهء یکساله
*سوره= تماما , به طور تمامیبیر گون یازدینگ سن انسانلیق دئــدینگ گــؤزله پوزولماســــــینگ
من هایـــــلادیم بوتون گــپ دیر گولدونگ دئدینگ سؤز اولماسینگ
علی فریدونی"دامچا"
جواب:
غوغا سالیب راست وچپ لر هـــر کیــم اؤز سازینی کوپ لر
آمّــــا ورای بــو گـــــپ لــر سنینگ مهرینگ آز اولماسینگ
"علم"
یوسف خســـرواینگ یگانه دوســـــتی کسرانینگ طاقی دیر قاشینگ پیوستــی
چوخ ایسته دیم اوپم او چشم مستی نوک مژگانینــــدان خــارا اوغــــــــــرادیم
"یوسف خسرو"
دوســـــــلارینگ بایرامیندا دوشمنینگ ناکام اولسونگ
مینگ اوچ اوز دوقسان ایلینینگ بایرامینی و یئنگی ایلینی
هامی یولداشلارا و ائلداشلارا تبریک عرض ائدیرام .
